Bu süreçte iş hukukuna dair bir takım sorular ve sorunlara 7244 sayılı Kanun ile cevap verilmemiş olup genel iş hukuku kuralları ve mantığı çerçevesinde aşağıda cevaplanacaktır.

İşçinin Ücretli İzne Çıkarılması

Bu süreçte yukarıda belirtilen düzenlemeler dışında kalmak ve işçilerini korumak isteyen işverenler ücretli izin kullandırabilir. Bu durumda genel düzenlemeler ışığında hareket edilmeli ve işçinin hakedişleri ödenmelidir.

İşçinin Koronavirüse Yakalanması İş Kazası Mıdır?

İşçi, söz konusu virüse işyerinde yakalanmış ise söz konusu durumun bir iş kazası olarak nitelendirilmesi mümkündür. Bu yazının hazırlanması sürecinde Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan 07.05.2020 tarih ve 2020/12 sayılı genelge ile Covid-19’un iş kazası sayılmayacağı belirtilmiş ise de kurumun kendisini ve işverenleri koruma kaygısıyla yayınladığı bu genelgenin yargılama safhasında geçerli sayılmayacağını ve benzer bir salgın hastalık olan H1N1 (Domuz Gribi) salgını sonrasında Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin vermiş olduğu 15.04.2019 tarih, 2018/5018 E. ve 2019/2931 K. sayılı kararında iş kazası olarak değerlendirdiği gibi koronavirüsün de iş kazası olarak sayılabileceğini düşünmekteyiz.

İşveren Ücretsiz İzin Dışında İmkanlara da Sahiptir

İşveren, 7244 sayılı Kanun’da tanınan ücretsiz izin imkânı dışında imkânlara da sahiptir. Şöyle ki; işveren, genel ekonomik kriz, bölgesel kriz, sektörel kriz ya da zorlayıcı sebeplerden dolayı haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az 1/3 oranında azaltılması ya da tamamen veya kısmen en az 4 hafta süreyle durdurulması hallerinde kısa çalışma ödeneceğine başvurabilir. Kısa çalışma kapsamında işverenin işçilerine kısa çalışma ödeneği ödenmesi ve genel sağlık sigortası primlerinin karşılanması imkânı tanınmaktadır. Bu imkândan yararlanabilmek için işveren ve işçi için birtakım koşullar getirilmiştir. İşveren için belirtilen sebeplerden kaynaklı olarak çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığının ya da durduğunun müfettişlerce tespiti, işçi için de işverenin talebinin uygun bulunması, son 3 yıl içinde 450 gün prim ödenmiş olması, son 60 gün sigortalı olunması (süreler Covid-19 sebebiyle düşürülmüş olup diğer durumlar için 600 gün ve 120 gün koşulları devam etmektedir.) ve müfettişlerce yapılacak inceleme sonucunda düzenlenen listede işçinin bilgilerinin bulunması gerekmektedir. Bu koşulların sağlanması ve uygun bulunması hâlinde 3 ay süre ile kısa çalışma ödeneği ödenir. Bu kapsamda işçiye, son on iki aylık prime esas kazancı baz alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %60’ı ödenir. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının %150’sini geçmeyecektir.

İşveren bu ödeneğe başvurmak için koronavirüsten etkilendiğine ilişkin kanıtlarını, kısa çalışma talep formunu, işçi listesini bağlı bulunduğu İŞKUR biriminin elektronik posta adresine e-posta olarak göndermelidir. Ayrıca işveren kısa çalışma ödeneğinden yararlandığı süre boyunca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller dışında işçi çıkarmamalıdır.

Uzaktan Çalışma Hâlinde İşveren İşçiye Sunduğu Teklifleri Sürdürmek Zorundadır.

Uzaktan çalışma imkânı bulunan işyerlerinde çalışan işçiler, iş sözleşmelerinde yer alan ya da teamül hâlinde gelen ücret dışı ödemelere (yemek ücreti gibi) hak kazanmaktadırlar. İşveren bu tekliflerinden tek taraflı olarak vazgeçemez.

İşverenin Gerekli Önlemi Almaması İşçiye Fesih İmkânı Tanıyabilir

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi uyarınca işçilerin işle ilgili sağlık ve güvenliklerini sağlamakla yükümlüdür. İçinde bulunduğumuz süreçle ilgili olarak da Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı işverenlerin uygulaması gereken tedbirleri açıklamıştır. İşverenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde işçi iş sağlığı güvenliği kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespitini ve tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Talebi yerine getirilene kadar çalışmaktan kaçınabilir, gerekli önlemlerin alınmaması hâlinde de iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin, çalışmaktan kaçındığı süredeki ücret ve sözleşmeden kaynaklı diğer alacakları saklıdır. 

İşçi Alınan Tedbirlere Uymakla Yükümlüdür

İşçi, işveren tarafından uygulanan tedbirlere uymakla yükümlüdür. İşbu tedbirlere uymaması hâlinde ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranma sebebiyle iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilebileceği gibi tedbirlere uymamasından kaynaklı olarak başkaca bir iş arkadaşının zarara uğraması hâlinde de kişisel sorumluluk altına girmesi mümkündür.

İşverenin Gerekli Tedbirleri Almasına Rağmen İşçinin Çalışmaktan Kaçınması Halinde

İşveren gerekli tedbirleri almış ve işçi çalışmaktan kaçınıyor ise işveren İş Kanunu’nun geçici 10. maddesi uyarınca işçiyi ücretsiz izne çıkarabilir. İşçi, tek başına ücretsiz izne ayrılma kararı alırsa devletin sunduğu nakdi destekten yararlanamaz. İşveren kısa çalışma ödeneğine başvurduysa ve işyerinin faaliyeti tamamen durmadıysa ve işçi çalışmaktan kaçınıyorsa bu durum devamsızlık olarak nitelendirilecektir. İşçinin bir sağlık kuruluşundan rapor alması lehine olacaktır.

İmza Hukuk ve Danışmanlık Bürosu olarak pandemi süreci öncesi ve sonrası işçi – işveren uyuşmazlıklarından kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarınız ile ilgilenmekte ve bu kapsamda haklarınızın korunması ve emeklerinizin karşılığının alınması için yoğun çaba sarf etmekteyiz. Aklınıza takılan başkaca hususları danışmak ve hukuki destek almak için iletişim numaramızdan ve elektronik posta adresimizden bizlere ulaşabilirsiniz.

• KANUNUN 7. MADDESİ İLE GELEN YENİLİKLER

7244 sayılı Kanun’un 7. maddesi:

4447 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“GEÇİCİ MADDE 24 – Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte iş sözleşmesi bulunmakla birlikte 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi uyarınca işveren tarafından ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan işçiler ile 15/3/2020 tarihinden sonra 51 inci madde kapsamında iş sözleşmesi feshedilen ve bu Kanunun diğer hükümlerine göre işsizlik ödeneğinden yararlanamayan işçilere, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almamak kaydıyla ve 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinde yer alan fesih yapılamayacak süreyi geçmemek üzere, bu süre içinde ücretsiz izinde bulundukları veya işsiz kaldıkları süre kadar, Fondan günlük 39,24 Türk lirası nakdi ücret desteği verilir. Yapılan ödemelerden damga vergisi hariç herhangi bir kesinti yapılamaz.
Birinci fıkra kapsamında ücretsiz izne ayrılarak nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin fiilen çalıştırıldığının tespiti halinde işverene, bu şekilde çalıştırılan her işçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin işlendiği tarihteki 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesince belirlenen aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanır ve ödenen nakdi ücret desteği ödeme tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.
Bu madde kapsamında nakdi ücret desteğinden yararlananlardan 5510 sayılı Kanuna göre genel sağlık sigortalısı veya genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamına girmeyenler, aynı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve genel sağlık sigortasına ilişkin primleri Fondan karşılanır.
Bakanlık, nakdi ücret desteğine ilişkin ödeme usul ve esaslarını belirlemeye ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye yetkilidir.”

Kanuna eklenen bu hükümde getirilen yenilikler:

İşçiye Nakdi Destek Sağlanması

Madde, işverenin tek taraflı iradesi ile ücretsiz izne ayrılan işçiler ile İşsizlik Sigortası Kanunu m. 51 kapsamında iş sözleşmesi feshedilen fakat kanuna göre işsizlik ödeneğine hak kazanamayan işçilere devlet tarafından nakdi destek sağlanması imkânını getirmiştir. Bunun istisnası ise herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almamaktır. Yani emekli olup da çalışmaya devam edenler madde uyarınca nakdi destek dışında tutulmuştur. Şartları taşıyan işçilere ücretsiz izinde bulundukları veyahut işsiz kaldıkları süre boyunca (kanuna göre 17 Nisan 2020 tarihinden itibaren 3 ay) her gün için 39,24 Türk Lirası İşsizlik Sigortası Fonundan ödenecektir. Bu ödemeden yalnızca damga vergisi kesintisi yapılacaktır.

Genel Sağlık Sigortasından Yararlanmaya Devam Edilmesi

Madde, normal şartlarda 30 günü aşan ücretsiz izinlerde yararlanılamayan genel sağlık sigortasının kapsamını genişletmiştir. Şöyle ki; nakdi ücret desteğinden yararlananlardan kanun (Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası) kapsamına girmeyenler ve onların bakmakla yükümlü olduğu kişiler, harici bir prim ödemeksizin ya da Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na başvurmaksızın yararlanacak ve buna ilişkin primler de işsizlik sigortası fonundan karşılanacaktır.

Bu Destekten Faydalananların Fiilen Çalıştırılması Yasağı

Madde, ücretsiz izinden kaynaklı nakdi destekten yararlanan işçinin çalıştırılmasını yasaklamıştır. Bu durumun tespiti hâlinde işverene her işçi için o tarihteki brüt asgari ücret tutarında idari para cezası kesileceği ve yapılan nakdi ücret desteğinin de ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsil edileceği maddede düzenlemiştir.

İçinde bulunulan pandemi sürecinde iş hukukundan kaynaklı tüm sorunlar yukarıda sayılan kanun maddeleri ile düzenlenmiş olmayıp diğer hususlara da aşağıda değinilmiştir.

İmza Hukuk ve Danışmanlık Bürosu olarak pandemi süreci öncesi ve sonrası işçi – işveren uyuşmazlıklarından kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarınız ile ilgilenmekte ve bu kapsamda haklarınızın korunması ve emeklerinizin karşılığının alınması için yoğun çaba sarf etmekteyiz. Aklınıza takılan başkaca hususları danışmak ve hukuki destek almak için iletişim numaramızdan ve elektronik posta adresimizden bizlere ulaşabilirsiniz.

Söz konusu tedbirler kapsamında 17 Nisan 2020 tarihinde Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Bundan sonra 7244 sayılı Kanun olarak belirtilecektir.) yürürlüğe girmiş ve pek çok alanda düzenlemeler getirmiştir. Bu düzenlemeler ve genel olarak pandemi sürecinde işçi – işveren ilişkilerinden doğabilecek birtakım sorunları yazı dizimizde inceleyeceğiz.

7244 SAYILI KANUNLA DÜZENLENEN SORUNLAR

• KANUNUN 9. MADDESİ İLE GELEN YENİLİKLER

7244 sayılı Kanun’un 9. maddesi:
“22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu’na aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“GEÇİCİ MADDE 10 – Bu Kanunun kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay süreyle 25 inci maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında işveren tarafından feshedilemez.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç aylık süreyi geçmemek üzere işveren işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabilir. Bu madde kapsamında ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı vermez.
Bu madde hükümlerine aykırı olarak iş sözleşmesini fesheden işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir.
Cumhurbaşkanı birinci ve ikinci fıkrada yer alan üç aylık süreleri altı aya kadar uzatmaya yetkilidir.”

hükmünü getirmiş olup bu hükümde getirilen yenilikler:

İşveren Bakımından Fesih Yasağı

Kanunun yayınlandığı 17 Nisan 2020 tarihinden itibaren 3 ay boyunca (Bu süre Cumhurbaşkanı kararıyla 6 aya kadar uzatılabilir.) işveren tarafından işçinin iş sözleşmesini feshedemeyecektir. Bunun istisnası ise işçinin İş Kanunu’nun 25/I(II) bendi ve diğer kanunlarda yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâlleridir. Bu hâllerin bulunmadığı durumda işveren işçiyi işten çıkaramayacaktır.

Geçici İstihdam Güvencesi

Madde ile geçici istihdam güvencesi getirilmesi amaçlanmıştır. Şöyle ki; fesih yasağının uygulanması sebebiyle işçiler bakımından koruyucu bir önlem alınmış, işçilerin işsiz kalmalarının önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda işveren işçiyi çıkartmak yerine ücretsiz izin verebileceği gibi şartları sağlaması hâlinde kısa çalışma ödeneğine de başvurabilir. Şartların sağlanması hâlinde ücretsiz izin yerine kısa çalışma ödeneğine başvurulmasının meblağın daha yüksek olması bakımından tercih edilmesi gerektiğini düşünmekteyiz.

İş Kanunu Kapsamında Olan ve Olmayan Tüm İş Sözleşmelerinin Dahil Edilmesi

Madde, metinde de belirtildiği üzere 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren ya da girmeyen tüm iş sözleşmeleri için geçerli olacak ve uygulanacaktır. Yani her türlü iş sözleşmesi bu madde kapsamında değerlendirilecektir.

İşçinin Ücretsiz İzne Dayanarak İş Sözleşmesini Feshedememesi

Madde, günlük hayatın olağan akışına aykırı olarak ücretsiz izin konusunda işverenin tek taraflı iradesini yeterli görmüş, bu kapsamda işçiye bir fesih imkânı da sunmamıştır.

Aykırılık Hâlinde Para Cezası

İşveren geçici madde ile getirilen fesih yasağına (istisna dışında) uymazsa sözleşmesi feshedilen her işçi için aylık brüt ücreti oranında idari para cezası ile karşılaşacaktır.

Yukarıda bahsedilen madde ile ücretsiz izne ayrılmak zorunda kalan ve iş sözleşmesini bu kapsamda feshedemeyen işçinin korunması amacıyla da 7244 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na Geçici 24. madde eklemiştir.

İmza Hukuk ve Danışmanlık Bürosu olarak pandemi süreci öncesi ve sonrası işçi – işveren uyuşmazlıklarından kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarınız ile ilgilenmekte ve bu kapsamda haklarınızın korunması ve emeklerinizin karşılığının alınması için yoğun çaba sarf etmekteyiz. Aklınıza takılan başkaca hususları danışmak ve hukuki destek almak için iletişim numaramızdan ve elektronik posta adresimizden bizlere ulaşabilirsiniz.